Άρθρο για τον Βρετανικό νόμο RIP 

Πάρτε ένα σύντομο quiz:

Τι είναι;

1. Νόμος από τις σκοτεινότερες γωνιές της εποχής της φεουδαρχίας;

2. Πλοκή από τραβηγμένο μυθιστόρημα του Ουγκώ;

3. Δρακόντεια συνήθεια κάποιας αυταρχικής τριτοκοσμικής χώρας;

4. Σύγχρονος νόμος που θα ισχύσει σύντομα σε Ευρωπαϊκή χώρα;

Αν απαντήσατε 4, κερδίζετε.

Στο παρακάτω άρθρο θα προσπαθήσω να σας περιγράψω αυτό τον πραγματικά απαράδεκτο νόμο και τις συνέπειές του στην καθημερινή μας ζωή. Μέσα στο κείμενο έχω προσθέσει διάφορες ιστορίες τρόμου που θα μπορούν πλέον να γίνουν πραγματικότητα από τον Οκτώβριο.

Το πρώτο μισό του Οκτωβρίου του 2000 μΧ θα τεθεί σε ισχύ στη Μ. Βρετανία νόμος ονόματι RIP (Regulatory of Investigatory Powers). Ο RIP έχει εφαρμογή σε συστήματα κρυπτογράφησης και ηλεκτρονικά μέσα επικοινωνίας κάθε είδους.

Ο νόμος έχει χαρακτηριστεί από τον τύπο, πολιτικούς και ιδιώτες ως "ο χειρότερος νόμος που βρέθηκε ποτέ μπροστά στην Βουλή". Αυτό όμως δεν εμπόδισε το νόμο να περάσει το πρώτο στάδιο έγκρισης, στα πλαίσια της Βρετανικής προσπάθειας να κάνει τη χώρα την "πιο φιλελεύθερη και ανοικτή οικονομία ηλεκτρονικού εμπορίου μέχρι το 2003".

Ο υποτιθέμενος σκοπός του νόμου είναι να διευκολύνει την δουλειά της αστυνομίας σε υποθέσεις που έχουν να κάνουν με σύγχρονα μέσα ηλεκτρονικής επικοινωνίας. Το αποτέλεσμα είναι φρικαλέο. Κακή σχεδίαση, βιασύνη υλοποίησης, άγνοια τεχνικών ζητημάτων και ηλιθιότητα είναι οι λόγοι που αποδίδονται στους κκ Straw και Clark, που προτείνουν τον RIP. Υπάρχουν κι εκείνοι που βλέπουν μια σπασμωδική προσπάθεια καταστροφής του Internet από πολιτικούς που χάνουν αργά αλλά σταθερά τον έλεγχο των μαζών όσο ο πολιτισμός μας γίνεται πιο διεθνής.

Τι προβλέπει ο νόμος; Διάφορα πράγματα. Να μια λίστα:

1. Όλοι οι ISP έχουν υποχρέωση να εφεύρουν και να υλοποιήσουν μέσα σε 10 μήνες από την αρχή ισχύος του νόμου συστήματα παρακολούθησης ΟΛΗΣ της κίνησης των χρηστών τους. Με μια απλή αίτηση και ένα πρόχειρο ένταλμα, η κίνηση ενός χρήστη θα μεταφέρεται στα αρχηγεία των μυστικών υπηρεσιών (ΜΙ5).

   Προβλήματα:

   • Όλοι έχουν πει ότι είναι εντελώς πέρα από τις γνώσεις μας να εφεύρουμε αποτελεσματικές μεθόδους παρακολούθησης της κίνησης στο Internet.

   • Το κόστος της υλοποίησης πέφτει στους ώμους των ISP.

   • Ο ορισμός ενός ISP είναι τόσο γενικός, που οποιοσδήποτε με τηλεποικινωνιακό εξοπλισμό που παρέχει υπηρεσίες σε άλλους (πχ μια BBS, κάποιος με ανοιχτό telnet στο dialup Linux του, ή ο μπακάλης της γωνίας που δανείζει το κινητό του στη γυναίκα του) θεωρείται ISP και υποχρεούται να συμμορφωθεί με το νόμο.

   • Ο νόμος υπάρχει για να διευκολύνει την παρακολούθηση των παράνομων ενεργειών υπόπτων. Αλλά πώς μπορείς να παρακολουθείς μόνο τα παράνομα email, WWW requests κλπ από ένα site πολλών χρηστών; Αναγκαστικά, καταπατάς την ιδιωτική ζωή των υπόλοιπων χρηστών, ενώ φυσικά παρακολουθείς όλες τις συνδιαλλαγές του υπόπτου, πχ τραπεζικές συναλλαγές.

2. Υποχρεωτική παράδοση κρυπτογραφικών κλειδιών, PINs και συνθημάτων. Η αστυνομία μπορεί να παρουσιάσει ένταλμα που σε υποχρεώνει να της παραδώσεις ό,τι κλειδιά πιστεύει (αυθαίρετα, και/ή βάσει εικασίας) ότι είναι χρήσιμα στις έρευνές της. Αυτό συμβαίνει είτε εσύ είσαι ο ύποπτος είτε όχι.

   Προβλήματα:

   • Τα περισσότερα κλειδιά, συνθήματα, PINs, κλπ, χρησιμεύουν για πάνω από ένα πράγμα. Η αστυνομία μπορεί να θέλει πρόσβαση σε ένα μόλις μήνυμα, αλλά απαιτώντας τους κωδικούς του χρήστη, αποκτά πράγματα που είναι ιδιοκτησία του χρήστη, καταπατώντας τα δικαιώματά του.

   • Ενώ στις περισσότερες περιπτώσεις το ένταλμα για κάτι τέτοιο εκδίδεται από τον υπουργό εσωτερικών, σε περίπτωση επείγουσης ανάγκης και απουσίας του ή ανωτέρων της αστυνομίας, μπορεί οποιοσδήποτε να το εκδόσει. Αν κάποιος σου ζητήσει το PIN του τραπεζικού σου λογαριασμού, δεν έχεις τρόπο να ξέρεις αν το ένταλμα έχει εκδοθεί από ψηλά, ή το υπέγραψε κάποιος κομπιναδόρος 5 λεπτά πριν.

   • Από πότε ένας υπουργός έχει τέτοιο δικαίωμα; Δεδομένου ότι ο πολιτικός που προτείνει το νομοσχέδιο είναι ο τρέχων υπουργός εσωτερικών, πρέπει να παραδεχτούμε ότι κάτι δεν πάει καλά!

   • Το ένταλμα μπορεί να παρουσιαστεί σε κάποιον τρίτο, πχ υπάλληλο της τράπεζας, ο οποίος είναι υποχρεωμένος να παρέχει την πρόσβαση που απαιτεί η αστυνομία. Η ασφάλεια λογαριασμών, ιατρικών ιστορικών, κλπ, ουσιαστικά εκμηδενίζεται! Όχι, ο νόμος δεν κάνει εξαιρέσεις για γιατρούς και δικηγόρους που αποθηκεύουν φακέλους σε ηλεκτρονικά μέσα.

3. Σε περίπτωση που ο ύποπτος αρνηθεί να παραδώσει το κλειδί, οφείλει να αποδείξει ότι δεν το έχει/γνωρίζει, με ποινή φυλάκισης 2 ετών αν δεν μπορεί να το κάνει.

   Προβλήματα:

   • Πώς αποδεικνύεις ότι έχεις ξεχάσει κάτι, ή ότι δεν το έχεις στην κατοχή σου;;; Ο υπουργός εσωτερικών δε χάνει την ευκαιρία να θυμήσει ότι αυτό πρέπει να γίνει σε λογικά πλαίσια και "on the balance of probability", αλλά αρνείται να περιγράψει ακριβώς ποια θα είναι αυτά τα πλαίσια.

   • Βασικές αρχές του δυτικού νομοθετικού συστήματος καταπατούνται: ο κατηγορούμενος υποχρεούται να αποδείξει την αθωότητά του, δείχνοντας ότι δεν έχει τα κλειδιά που του ζητήθηκαν. Φυσιολογικά είναι υποχρέωση της αντίθετης πλευράς να αποδείξει ότι ο κατηγορούμενος είναι ένοχος. Αυτό το "μικροπρόβλημα" έχει φτάσει στο Ευρωπαϊκό συμβούλιο ανθρωπίνων δικαιωμάτων και προβλέπονται ενδιαφέρουσες εξελίξεις.

   • Τι συμβαίνει αν όντως δεν έχεις το κλειδί, αλλά είσαι θύμα κάποιου κακόβουλου; Μπορώ να σου στείλω ένα κρυπτογραφημένο κείμενο με θέμα "κατάλογος εμπόρων ναρκωτικών Αθήνας". Δεν θα ξέρεις το κλειδί, αλλά ως κάτοχος του μηνύματος θα πρέπει να αποδείξεις ότι δεν το έχεις, αλλιώς φυλακίζεσαι για 2 χρόνια!

4. Αν ζητηθεί από κάποιον να παραδώσει κλειδιά ή να διευκολύνει την παρακολούθηση υπόπτου, δεν έχει δικαίωμα να αναφέρει αυτό το γεγονός. Αν το γεγονός αναφερθεί, η ποινή είναι φυλάκιση 5 ετών.

   • Ο νόμος δεν ορίζει χρονικό διάστημα. Αν διευκολύνεις την παρακολούθηση του email κάποιου, δεν έχεις δικαίωμα να το αναφέρεις ποτέ. Σε οποιονδήποτε.

   • Έστω ότι δουλεύω σε τράπεζα. Η αστυνομία με αναγκάζει να δώσω πρόσβαση στον τραπεζικό λογαριασμό μεγάλης εταιρείας. Δεν έχω δικαίωμα να κάνω γνωστό το γεγονός στον προϊστάμενό μου, αλλά ούτε και στον άμεσα ενδιαφερόμενο πελάτη της τράπεζας. Αν, εξ'αιτίας της παρακολούθησης, διαρρεύσουν πληροφορίες που κοστίσουν στην εταιρεία 5-6 εκατομμύρια λίρες, ΑΚΟΜΑ δεν μπορώ να παραυρεθώ στο δικαστήριο και να πω ότι αυτό ήταν αποτέλεσμα της παρακολούθησης του λογαριασμού από την αστυνομία. ποτέ. Χάνω τη δουλειά μου, πληρώνω τα έξοδα δίκης, πιθανώς φυλακίζομαι, και ΑΚΟΜΑ δεν έχω δικαίωμα να μιλήσω. Ακόμα κι αν το κάνω, φυλακίζομαι 5 χρόνια ενώ προφανώς είμαι αθώος. Εκτός από εμένα, ζημιώνεται σοβαρά και η τράπεζα, και η εταιρεία-θύμα.

   • Διεφθαρμένοι αστυνομικοί μπορούν να πληρωθούν από άλλες εταιρείες για να εκτελούν χρέη βιομηχανικού κατασκόπου. Η ανακάλυψη της τρύπας ασφαλείας ισοδυναμεί με την αυτόματη ζημιά και του θύματος, αλλά και κάποιου πιθανώς αθώου τρίτου.

Γιατί ψηφίζεται αυτός ο νόμος; Η επίσημη δικαιολογία είναι ότι απευθύνεται στους εμπόρους παιδικής πορνείας. Σύμφωνα με τον κ. Υπουργό Εσωτερικών, όλοι εμείς οι υπόλοιποι δεν έχουμε τίποτα να φοβηθούμε, γιατί η αστυνομία είναι αδιάφθορη, και τίποτα δεν μπορεί να πάει στραβά με την εφαρμογή του νόμου. Η εξήγηση δείχνει εντελώς νηπιακή αφέλεια και σοβαρή βλακεία.

Από τη σκοπιά της ιστορίας, είναι προφανές τι προσπαθεί να κάνει η κυβέρνηση: ψάχνει πρόφαση να διευρύνει τον έλεγχό της στο Internet. Ούτε λίγο ούτε πολύ μετατρέπει το βρετανικό Internet σε αστυνομικό κράτος.

Αν ο ίδιος υπουργός έβγαινε στην τηλεόραση και έλεγε ότι θέτει τη χώρα υπό τον έλεγχο της αστυνομίας, η οποία θα συλλαμβάνει όποιον δείχνει ύποπτος ή αναρχικός, οι αντιδράσεις θα ήταν απίστευτες (ίσως και όχι, οι περισσότεροι Βρετανοί εκτιμούν μόνο ένα βασικό ανθρώπινο δικαίωμα: την ελευθερία κατανάλωσης μπύρας).

Ενώ λοιπόν αντίστοιχος νόμος δεν μπορεί να ψηφιστεί για μη ηλεκτρονικά μέσα, οι εξυπνότατοι βρετανοί πολιτικοί πιστεύουν ότι μπορεί να ψηφιστεί (και να εφαρμοστεί!) στο Internet.

Χαρακτηριστικό είναι ότι η εταιρεία που προσέλαβαν για να τους δώσει μια γνώμη για το νόμο αρνήθηκε να δώσει οποιοδήποτε σχόλιο!

Και τι γίνεται με τον υποτιθέμενο παράδεισο του ηλεκτρονικού εμπορίου; Τι θα κάνει μία επενδυτική εταιρεία, ή μια τράπεζα του Internet, ή ακόμα και μια εταιρεία προστασίας backups και ασφάλισης συστημάτων;

Θα επιχειρήσει να υπολογίσει την πιθανή ζημιά. Όσες εταιρείες προσπάθησαν, ανέφεραν ότι η ζημιά είναι μεγάλη, αλλά δύσκολο να υπολογιστεί. ’ρα το κόστος λειτουργίας μιας εταιρείας παροχής ηλεκτρονικών υπηρεσιών είναι άγνωστο. ’ρα γιατί να ανοίξεις την εταιρεία στην Μ. Βρετανία;

Πας σ'ένα ξερονήσι στην Πολυνησία (ή στην Ελλάδα!), στήνεις ένα cluster από Sun Enterprise servers με δορυφορική σύνδεση, και είσαι έτοιμος! Το κόστος είναι μικρότερο από το ίδιο setup στη Βρετανία, και δεν έχει και τον κίνδυνο εφαρμογής του RIP πάνω σου "κατά λάθος".

Η Δημοκρατία της Ιρλανδίας (Eire) το έκανε ήδη: ψήφισε νόμο που απαγορεύει στην κυβέρνηση την παρακολούθηση της κίνησης του Internet και την παρενόχληση κρυπτογραφημένων επικοινωνιών. Ήδη αρκετές εταιρείες έχουν αρχίσει τη μετακίνηση των server τους εκεί.

Δυστυχώς, η προφανής ειρωνεία της κατάστασης δεν έχει φτάσει ακόμα από τ'αυτιά των Βρετανών πολιτικών στους εγκεφάλους τους.

Και οι ISP; Για να υλοποιήσουν τις παράλογες απαιτήσεις της κυβέρνησης, θα πρέπει να δώσουν τεράστια ποσά, χωρίς επιδοτήσεις από την κυβέρνηση. Τα χρήματα θα πρέπει να βγουν από τους χρήστες. ’ρα, πιο ακριβό Internet για όλους μας (φτου, και πάνω που αρχίσαμε να συνηθίζουμε το 100% δωρεάν Internet).

Κι εμείς; Με το Internet πιο ακριβό, η χρήση του Internet θα μειωθεί. Οι περισσότεροι δε θα καταλάβουν διαφορά (ο καταναλωτικός όχλος έχει μνήμη χρυσόψαρου). Οι λίγοι που ανησυχούν για τα ΒΑΣΙΚΑ ανθρώπινα δικαιώματά τους θα χρησιμοποιήσουν στεγανογραφικές μεθόδους κρυπτογραφίας. Ορισμένοι από μας θα κατηγορηθούν για διάφορα εγκλήματα, και η πρώτη δίκη θα θέσει δεδικασμένο στη χώρα, το οποίο δυστυχώς θα κρίνει το μέλλον των χρηστών Internet της Βρετανία. Ο ίδιος ο δικηγορικός σύλλογος της χώρας έχει δώσει οδηγία σε όλους τους επαγγελματίες να χρησιμοποιούν κρυπτογραφία για όλες τους τις δουλειές και να αρνούνται να δώσουν τα κλειδιά τους, ακόμα και όταν η αστυνομία έχει ένταλμα.

Και οι άμεσα ενδιαφερόμενοι, οι εγγληματίες; Πάρα πολύ απλό! Αν πουλάς όπλα, ναρκωτικά, λευκή σάρκα, ή παιδική πορνεία, χρησιμοποιείς κρυπτογραφία. Αν σου ζητηθούν τα κλειδιά σου, ισχυρίζεσαι ότι τα έχασες και τρως δυο χρόνια φυλάκιση, αντί για τα δεκαπλάσια που θα έπαιρνες κανονικά. Βγαίνεις στον ένα χρόνο με καλή συμπεριφορά και συνεχίζεις το προστατευόμενο από την κυβέρνηση επάγγελμά σου.

Με όλα αυτά που γράφω, υποθέτει κανείς ότι δεκάδες χιλιάδες φοβισμένων πολιτών έχουν πάρει τους δρόμους να διαμαρτυρηθούν για την αισχρή καταπάτηση των δικαιωμάτων τους.

Όχι. Το νομοσχέδιο έχει δεχτεί ύποπτα ελάχιστη προσοχή από τον ημερήσιο τύπο (αν και ό,τι άρθρο έχει γραφτεί καραγκιόζηδες τους ανεβάζει, άσχετους τους κατεβάζει). Αυτό δεν πρέπει να σας φαίνεται παράξενο, μια και υπάρχουν δύο επαγγέλματα που το Internet καταργεί, στην τρέχουσα μορφή τους τουλάχιστον: αυτά του πολιτικού και του δημοσιογράφου.

Οι ακτιβιστές της υπόθεσης είναι οι επαγγελματίες της πληροφορικής που βλέπουν τη δουλειά τους να καταστρέφεται ανεπανόρθωτα (εκτός κι αν προτίθενται να μετακομίσουν στη Νότια Ιρλανδία). Ευτυχώς, μεγάλες εταιρείες, όπως η HP, η IBM και η Microsoft (!) προσπαθούν να δείξουν πόσο αποτυχημένος είναι ο RIP. Δυστυχώς η μία βουλή (House of Commons) δείχνει αποφασισμένη να περάσει το νόμο με όσο πιο λίγες αλλαγές γίνεται, πράγμα που μπορεί να δείχνει ότι ο λόγος ύπαρξης του νόμου δεν είναι η προστασία του πολίτη, αλλά ο "έλεγχος" του Internet. Ευτυχώς, η δεύτερη βουλή (House of Lords), αντιτίθεται στο νόμο, όσο παράξενο κι αν φαίνεται, και μάλιστα έχει εκφράσει και τα πιο γραφικά σχόλια για την ποιότητα του νομοσχεδίου.

Όσο για την ίδια τη χώρα, έχει γίνει ήδη ο περίγελως της Ευρώπης, προσπαθώντας να ψηφίσει τον πιο καταστροφικό νόμο για το Internet μετά από τον γελοίο νόμο CDA (Communications Decency Act) των ΗΠΑ (που καταργήθηκε ως αντισυνταγματικός πριν καλά καλά ψηφιστεί). Δυστυχώς η Βρετανία δεν έχει σύνταγμα, οπότε τα ανθρώπινα δικαιώματα υπάρχουν μόνο όσο η κυβέρνηση τα επιτρέπει.

Ευτυχώς, το Ευρωπαϊκό δικαστήριο ανθρωπίνων δικαιωμάτων προβλέπεται να υποχρεώσει τη βουλή να καταργήσει το νόμο, ή τουλάχιστον να τον βελτιώσει ώστε να δουλεύει για τους εγκληματίες, χωρίς να καταπατά τα δικαιώματα των αθώων πολιτών.

Το μόνο πρόβλημα είναι ότι η κατάντια του Βρετανικού Internet μετά από την ψήφιση του νόμου δεν θα μπορεί να διορθωθεί τόσο απλά.

Για περισσότερες πληροφορίες:

• The Electronic Frontier Foundation (EFF)
• Cyber-Rights and Cyber-Liberties UK
• The Register